Balanshandhaving in het Nederlandse elektriciteitsnet

Producenten, leveranciers en zakelijke verbruikers van energie nemen deel aan handel op de energiemarkten, zoals de futures en day-ahead markt. De volumes die ze in- en verkopen zijn gebaseerd op voorspellingen voor het verbruik en productie van de volgende dag, week of maand. De voorspellingen en de hierdoor ingekochte energie komen echter nooit volledig overeen met de werkelijke consumptie en productie. Deze verschillen ontstaan onder andere door het toenemende aandeel hernieuwbare energie, maar ook een steeds grilliger profiel aan de verbruikerszijde. Het verschil tussen de aangekochte of verkochte energie en daadwerkelijk afgenomen respectievelijk geïnjecteerde energie, resulteert in een onbalans. De som van alle onbalansen geeft de totale onbalans van het Nederlandse net. Noteer dat onbalansen elkaar gedeeltelijk opheffen. Als er bijvoorbeeld een lager dan voorspelde energieproductie is door een offshore windpark, maar hogere productie door een zonnestroompark, zal de totale onbalans gereduceerd worden.

Monitoring door de transmissiesysteembeheerder

De resterende onbalans dient weggewerkt te worden om ongewilde uitwisseling van energie met buurlanden te vermijden. Daarom volgt netbeheerder Tennet ten alle tijden de netfrequentie en systeembalans op, en contracteert indien nodig balanceringsreserves bij marktpartijen. Dit vermogen kan ingezet worden om overschotten of tekorten weg te werken. Tennet besteedt verschillende reserveproducten uit, gebaseerd op de aard en duur van de verstoring. Het leveren van een dergelijk product vereist een variërende mate van flexibiliteit van een installatie of industrieel proces.

Soorten balanceringsenergie

De snelst reagerende balanceringsreserve is het Primaire Reservevermogen. Installaties aangesloten op het net vangen kleine onbalansen snel en automatisch op, om zo de frequentie constant te houden. Omdat de frequentie door de aangesloten installaties zelf gemeten wordt, zal er een autonome aanpassing van de installatie gebeuren bij een afwijking van de netfrequentie (50 Hz). Er is dus geen stuursignaal van de netbeheerder nodig.

Als de totale onbalans in het net groot of van lange duur is, wordt het Regelvermogen geactiveerd. Het Regelvermogen is in staat een groter vermogen te leveren of onttrekken en nauwkeurig door de netbeheerder gecontroleerd te worden, waardoor de meeste fluctuaties opgevangen kunnen worden. Met een resolutie van vier seconden stuurt de netbeheerder een nieuw werkingspunt uit naar de leveranciers van Regelvermogen, die dat snel en accuraat moeten opvolgen. Daarmee is Regelvermogen het meest complexe balanceringsreserveproduct.

Balanceringsenergie voor langdurige netstoringen

Echter, als de oorzaak van de onbalans te lang blijft aanhouden, zal de netbeheerder een derde type balanceringsreserve activeren om Regelvermogen vrij te maken. Het Reserve- en Noodvermogen kunnen voor een langere periode ingezet worden. Eenmaal geactiveerd, wordt een constant vermogen geleverd tot het einde van de activatie. Reservevermogen wordt door marktpartijen aangeboden in vrije biedingen, terwijl Noodvermogen vooraf gecontracteerd wordt. Reservevermogen is dus interessant voor marktpartijen die geen reserves op continue basis kunnen vrijmaken, maar wel capaciteit gedurende bepaalde tijdsblokken kunnen aanbieden.

Als beloning voor het ter beschikking stellen van balanceringsreserves krijgen marktpartijen een vaste vergoeding per MW en in sommige gevallen een activatievergoeding per MWh. De prijs wordt bepaald door de markt, waar biedingen in een merit order geplaatst worden waarvan de goedkoopste geselecteerd worden, totdat het door Tennet gewenste volume bereikt is.

Overzicht van de verschillende soorten balanceringsenergie

Type balanceringsreserve (Nederlandse naam)Gebruikelijke Europese naamUitleg
Primair ReservevermogenFrequency Containment Reserve (FCR)Wordt automatisch geactiveerd binnen enkele seconden bij een afwijking in de netfrequentie, en moet het volledig gecontracteerd vermogen binnen 30 seconden kunnen leveren. De netfrequentie wordt binnen Europa constant gehouden op 50 Hz.
RegelvermogenAutomatic Frequency Restoration Reserve (aFRR)Wordt centraal aangestuurd door de netbeheerder Tennet en moet binnen 7,5 minuten volledig geactiveerd kunnen worden. Na activatie stuurt de netbeheerder elke 4 seconden een nieuw setpoint dat binnen een strikte nauwkeurigheidsband gevolgd dient te worden. Op deze manier kan de netbeheerder het evenwicht op een nauwkeurige manier bijsturen.
Reservevermogen (mFRRsa) & Noodvermogen (mFRRda)Manual Frequency Restoration Reserve (mFRR) Nood- en reservevermogen worden ingezet om het Regelvermogen weer beschikbaar te maken bij grote en langdurige onbalansen en moeten binnen 15 minuten volledig geactiveerd kunnen worden. Reservevermogen werkt volgens vrije biedingen, terwijl Noodvermogen vooraf gecontracteerd wordt. Bij grote onbalansen kunnen deze reserves gedurende minuten tot uren de netfrequentie ondersteunen.
Hoe nuttig was dit artikel?
[Aantal beoordelingen : 0 Gemiddeld: 0]